A plea on the eve of 7 and 8 March / Një apel në prag të 7 dhe 8 Marsit

5 March 2026

By a former physics student, returned home

Artikullin ne shqip e gjeni me posht te renditur.

In a few days, Albania will celebrate two symbolic dates: 7 March, Teachers’ Day, and 8 March, International Women’s Day. We will post photos, give flowers, share warm words. Yet behind the bouquets and speeches, there is a quieter truth: many of the people we claim to honour—especially the women who make up the majority of our teachers—are working inside a system that is failing them and failing our children.

After years away, I came back to Albania not as a teacher, but as a witness: a parent, a friend to exhausted educators, and someone who still believes that a classroom can change a life. What I found was not the education system I grew up in—flawed but demanding—but something more fragile, more confused, and dangerously close to breaking.

Two holidays, one uncomfortable reality

Teachers’ Day was created to honour the profession that shapes all others. Women’s Day, in our context, has become inseparable from the reality that most of our teachers are women—underpaid, overburdened, and often treated as if their work is “natural” rather than highly skilled.

Yet ask any parent outside Tirana or a few larger cities, and you hear a different story than the official congratulations. Our villages are emptying. Families sell what they have, rent cramped apartments in cities, and move primarily for one reason: school. They are not chasing prestige; they are fleeing what they perceive as abandonment.

In conversations with parents, the same phrases repeat: “He can’t write properly,” “She can’t solve basic problems,” “They only memorise.” Behind the flowers and social media posts of 7 and 8 March, this is the daily reality. International assessments only confirm what families already feel: our students lag behind in basic competencies and even more in the ability to think critically and creatively.

So as we prepare posts thanking “our dear teachers” and “our wonderful women,” we should also ask: what kind of system have we built around them?

The quiet exodus from our schools

The exodus is not only out of Albania; it is also within it. Every year, more children leave village schools for city ones. Every year, more teachers talk openly about leaving the profession—or the country.

Behind these movements lies a classroom reality that hasn’t changed enough, despite endless reforms. Students still recite definitions they don’t understand. They cram for tests that reward obedience and memory, not understanding. “Don’t ask, just learn” remains the unwritten rule.

Teachers, meanwhile, are told to modernise, to use “interactive methods,” to deliver “competency‑based learning”—with little practical support and even less time. They are praised on 7 March, celebrated again on 8 March if they are women, and largely left alone on 9 March when the school bell rings again.

The revolving door of reforms

As someone trained in physics, I was taught to look for coherence. Our education policy does not have it.

Every few years, new concepts, new curricula, new textbooks. Each minister wants a signature reform. Teachers barely master one approach before another arrives. Trainings are organised, certificates issued, photos taken. But in the classroom, very little truly changes.

Most so‑called “professional development” is theoretical, rushed, and disconnected from the daily pressures of a real classroom with real children. It is no surprise that when teachers are asked whether institutional support or evaluation systems have improved, only a minority say yes. Goodwill is not enough; structure matters.

When the wrong people are pushed into the right jobs

Teaching in Albania still formally requires a university degree that combines subject knowledge with pedagogy. On paper, it looks respectable. In practice, as other careers became more attractive and teaching salaries stagnated, fewer strong students chose the profession—especially in demanding fields like mathematics and physics.

For many young people, the calculation is simple: why struggle through a difficult degree to accept a job that is underpaid, heavily politicised, and socially undervalued? Instead of fixing the status and conditions of the profession, the system quietly lowered the bar to fill seats. Teacher‑education programmes opened to weaker applicants; some departments struggled to survive. Over time, more future teachers entered university with weaker academic foundations.

Many of these young people are dedicated and kind. But if you were never really taught to think deeply about a subject, it is very hard to teach it in a way that goes beyond repetition. You can only pass on what you have received.

The result is a generation of students who pass through school—and even university—without ever being regularly challenged to question, argue, or create. We talk about entrepreneurship, innovation, “start‑ups,” but our classrooms often still punish risk‑taking and reward silence.

Inside a system that resists accountability

The more I observe, the clearer it becomes: this is not about individual villains or heroes; it is about a system that protects itself from honest scrutiny.

We collect data, but rarely share it in a way that parents and citizens can understand. Information systems exist, but schools wrestle with poor infrastructure and limited training. Strategies are written, but progress reports are invisible.

Meanwhile, education leadership changes with political winds. Long‑term plans rarely outlive the government that signed them. Technology is introduced without support; curricula are updated without matching teacher training; evaluation systems appear on paper but remain weak in practice.

Professional development is fragmented, underfunded, and often symbolic. Teachers go to workshops to collect credits, not because they expect transformation. Many of them, especially women, balance full teaching loads with unpaid care at home. A two‑hour lecture on “new methods” will not change a life that is already stretched beyond breaking.

And underlying it all is a dignity crisis. Teachers speak quietly about low pay, limited prospects, and a public narrative that holds them responsible for everything but rarely gives them any real power to change it. On 7 March, we call them “the pillars of society”; on 8 March, we call them “the heart of the nation.” The rest of the year, they fight bureaucracy, disrespect, and indifference.

What a former physics student would fix first

Physics taught me that systems do what they are designed to do. If we want different results, we must change the design, not just give speeches.

First, we must end the reform carousel. Education needs leaders chosen for competence and continuity, not for party loyalty. A ten‑year vision should guide policy, teacher training and curriculum—not the next electoral cycle. Teachers, most of them women, deserve stability more than they need new slogans.

Second, we must make data public and understandable. Parents should know how their local school is performing, what qualifications teachers hold, and how students progress over time. Transparency is not about blaming teachers; it is about forcing all of us to confront reality rather than rely on anecdotes and propaganda.

Third, we need professional development that actually changes teaching. That means coaching, mentoring, classroom observation with feedback, and chances for teachers to see good practice, not just PowerPoint slides in hotel halls. When we invest in teachers’ growth, we honour them more than any bouquet ever could.

Fourth, we must rebuild the status of teaching—with real money and real careers. Raise salaries to a level that allows a teacher to live with dignity. Create pathways where excellent teachers can grow without leaving the classroom. Protect hiring and promotion from political interference. If we want our best young people to enter this profession, it must look like a serious, respected choice.

Finally, we have to confront the urban‑rural gap. No parent should feel that loving their village means sacrificing their child’s future. Equalising resources, supporting teachers in remote areas, and stabilising staffing outside major cities is not charity; it is justice.

A plea on the eve of 7 and 8 March

As Teachers’ Day and Women’s Day approach, I find myself thinking less about flowers and more about faces: the physics teacher who lent me her own books when the school had none; the village teacher who walked kilometres in winter to keep her class open; the young woman now debating whether to emigrate because she can no longer afford to stay in the job she loves.

To them I say: you are seen. Your work is not invisible, even if the system sometimes treats it that way. Every child who learns to think a little more clearly because of you is a victory against the gravity pulling this country down.

To policymakers, I say this: if you truly want to honour teachers and women this week, start by changing how you govern their profession. Stop using schools as instruments of patronage. Stop rewriting curricula for headlines. Start listening to the people who spend every day in front of a blackboard.

And to my fellow citizens: 7 and 8 March are not just days for roses and posts. They are days to ask whether we are giving our teachers—most of them women—the respect, protection and tools they need to educate our children. If we keep treating education as a ceremonial priority and a budgetary afterthought, we should not be surprised when our young people look elsewhere for their future.

The laws of physics are unforgiving: cause and effect always connect. If we neglect teachers, we neglect the country. If we underpay and overburden the very women we praise in speeches, we hollow out our own future.

The equation is simple, and we cannot cheat it: invest in teachers—especially the women who carry this system on their shoulders—or pay the price for generations.

 

*Nga një ish-student i fizikës, rikthyer në shtëpi*

 

Pas disa ditësh, Shqipëria do të festojë dy data simbolike: **7 Marsin, Ditën e Mësuesit**, dhe **8 Marsin, Ditën Ndërkombëtare të Gruas**. Do të postojmë foto, do të dhurojmë lule, do të shkëmbejmë fjalë të ngrohta. Megjithatë, pas buqetave dhe fjalimeve, fshihet një e vërtetë më e qetë: shumë nga njerëzit që pretendojmë të nderojmë—veçanërisht gratë që përbëjnë shumicën e mësuesve tanë—po punojnë brenda një sistemi që po dështon ndaj tyre dhe po dështon ndaj fëmijëve tanë.

 

Pas vitesh larg, u ktheva në Shqipëri jo si mësues, por si dëshmitar: prind, mik i edukatorëve të rraskapitur dhe dikush që ende beson se një klasë mësimore mund të ndryshojë një jetë. Ajo që gjeta nuk ishte sistemi arsimor në të cilin u rrita—i metë, por kërkues—por diçka më e brishtë, më e hutuar dhe e rrezikuar deri në prag të thyerjes.

 

 Dy festa, një realitet i pakëndshëm

 

Dita e Mësuesit u krijua për të nderuar profesionin që formëson të gjithë të tjerët. Dita e Gruas, në kontekstin tonë, është bërë e pandashme nga realiteti se shumica e mësuesve tanë janë gra—të nënpaguara, të mbingarkuara dhe shpesh të trajtuara sikur puna e tyre është “e natyrshme” dhe jo shumë e specializuar.

 

Megjithatë, pyetni çdo prind jashtë Tiranës apo disa qyteteve të mëdha dhe do të dëgjoni një histori tjetër nga urimet zyrtare. Fshatrat tona po zbrazen. Familjet shesin atë që kanë, marrin me qira apartamente të ngushta në qytete dhe zhvendosen kryesisht për një arsye: shkollën. Ata nuk janë duke ndjekur prestigjin; po ikin nga ajo që e perceptojnë si braktisje.

 

Në biseda me prindër, të njëjtat fraza përsëriten: “Nuk shkruan dot mirë”, “Nuk zgjidh dot problemet elementare”, “Vetëm mësojnë përmendësh”. Pas luleve dhe postimeve në rrjetet sociale të 7 dhe 8 Marsit, ky është realiteti i përditshëm. Vlerësimet ndërkombëtare vetëm sa konfirmojnë atë që familjet tashmë ndiejnë: nxënësit tanë mbeten prapa në kompetencat bazë dhe akoma më shumë në aftësinë për të menduar në mënyrë kritike dhe krijuese.

 

Pra, ndërsa përgatisim postimet duke falënderuar “mësuesit tanë të dashur” dhe “gratë tona të mrekullueshme”, duhet të pyesim gjithashtu: **çfarë lloj sistemi kemi ndërtuar rreth tyre?**

 

Eksodi i heshtur nga shkollat tona

 

Eksodi nuk është vetëm jashtë Shqipërisë; është edhe brenda saj. Çdo vit, më shumë fëmijë largohen nga shkollat e fshatrave për në ato të qyteteve. Çdo vit, më shumë mësues flasin hapur për largimin nga profesioni—ose nga vendi.

 

Pas këtyre lëvizjeve qëndron një realitet në klasë që nuk ka ndryshuar mjaftueshëm, pavarësisht reformave të pafundme. Nxënësit ende recitojnë përkufizime që nuk i kuptojnë. Ata grumbullojnë njohuri për teste që shpërblejnë bindjen dhe kujtesën, jo të kuptuarit. “Mos pyet, thjesht mëso” mbetet rregulli i pashkruar.

 

Mësuesit, ndërkohë, udhëzohen të modernizohen, të përdorin “metoda interaktive”, të ofrojnë “të nxënë të bazuar në kompetenca”—me pak mbështetje praktike dhe akoma më pak kohë. Ata lavdërohen më 7 Mars, festohen përsëri më 8 Mars nëse janë gra dhe lihen kryesisht vetëm më 9 Mars, kur bie sërish zilja e shkollës.

 

 Dera rrotulluese e reformave

 

Si dikush i formuar në fizikë, më mësuan të kërkoja koherencë. Politika jonë arsimore nuk e ka atë.

 

Çdo disa vjet, koncepte të reja, kurrikula të reja, tekste të reja. Çdo ministër dëshiron një reformë me firmën e vet. Mësuesit mezi përvetësojnë një qasje dhe tjetra mbërrin. Trajnime organizohen, certifikata lëshohen, foto bëhen. Por në klasë, shumë pak ndryshon realisht.

 

Shumica e asaj që quhet “zhvillim profesional” është teorike, e nxituar dhe e shkëputur nga presionet e përditshme të një klase reale me fëmijë realë. Nuk është çudi që kur mësuesit pyeten nëse mbështetja institucionale apo sistemet e vlerësimit janë përmirësuar, vetëm një pakicë thotë po. Vullneti i mirë nuk mjafton; struktura ka rëndësi.

 

Kur njerëzit e gabuar shtyhen drejt punëve të duhura

 

Mësimdhënia në Shqipëri ende kërkon formalisht një diplomë universitare që ndërthur njohuritë lëndore me pedagogjinë. Në letër, duket e respektueshme. Në praktikë, ndërsa karrierat e tjera u bënë më tërheqëse dhe pagat në arsim mbetën të ulëta, më pak studentë të fortë zgjodhën profesionin—veçanërisht në fushat kërkuese si matematika dhe fizika.

 

Për shumë të rinj, llogaria është e thjeshtë: pse të mundohesh për një diplomë të vështirë për të pranuar një punë që është e nënpaguar, e politizuar rëndë dhe e nënvlerësuar shoqërisht? Në vend që të rregullonte statusin dhe kushtet e profesionit, sistemi uli në heshtje standardet për të mbushur vendet bosh. Programet e formimit të mësuesve u hapën për aplikantë më të dobët; disa departamente luftonin për të mbijetuar. Me kalimin e kohës, më shumë mësues të ardhshëm hynë në universitet me baza akademike më të dobëta.

 

Shumë nga këta të rinj janë të përkushtuar dhe të mirë. Por nëse ty nuk të është mësuar të mendosh thellë për një lëndë, është shumë e vështirë ta mësosh atë në një mënyrë që shkon përtej përsëritjes. Mund të përçosh vetëm atë që ke marrë vetë.

 

Rezultati është një brez nxënësish që kalojnë nëpër shkollë—dhe madje edhe universitet—pa u sfiduar rregullisht të pyesin, të argumentojnë apo të krijojnë. Ne flasim për sipërmarrje, inovacion, “start-up-e”, por klasat tona shpesh ende ndëshkojnë marrjen e rrezikut dhe shpërblejnë heshtjen.

 

Brenda një sistemi që i reziston llogaridhënies

 

Sa më shumë vëzhgoj, aq më e qartë bëhet: kjo nuk ka të bëjë me individë të këqij apo heronj; ka të bëjë me një sistem që mbron veten nga shqyrtimi i ndershëm.

 

Ne mbledhim të dhëna, por rrallë i ndajmë ato në një mënyrë që prindërit dhe qytetarët mund t’i kuptojnë. Sistemet e informacionit ekzistojnë, por shkollat luftojnë me infrastrukturën e dobët dhe trajnimin e kufizuar. Strategji shkruhen, por raportet e progresit janë të padukshme.

 

Ndërkohë, udhëheqja e arsimit ndryshon me erërat politike. Planet afatgjata rrallë i mbijetojnë qeverisë që i firmosi. Teknologjia futet pa mbështetje; kurrikulat përditësohen pa përshtatur trajnimin e mësuesve; sistemet e vlerësimit shfaqen në letër, por mbeten të dobëta në praktikë.

 

Zhvillimi profesional është i fragmentarizuar, i nënfinancuar dhe shpesh simbolik. Mësuesit shkojnë në seminare për të grumbulluar kredite, jo sepse presin transformim. Shumë prej tyre, veçanërisht gratë, balancojnë ngarkesën e plotë mësimore me kujdesin e papaguar në shtëpi. Një leksion dy-orësh mbi “metodat e reja” nuk do të ndryshojë një jetë që tashmë është e tejzgjatur.

 

Dhe nën të gjitha qëndron një krizë dinjiteti. Mësuesit flasin në heshtje për pagat e ulëta, perspektivat e kufizuara dhe narrativën publike që i mban ata përgjegjës për gjithçka, por rrallë u jep ndonjë fuqi reale për të ndryshuar diçka. Më 7 Mars, ne i quajmë “shtyllat e shoqërisë”; më 8 Mars, i quajmë “zemra e kombit”. Pjesën tjetër të vitit, ato luftojnë me burokracinë, mungesën e respektit dhe indiferencën.

 

 Çfarë do të rregullonte një ish-student i fizikës i pari

 

Fizika më mësoi se sistemet bëjnë atë për të cilën janë projektuar. Nëse duam rezultate të ndryshme, duhet të ndryshojmë projektimin, jo thjesht të mbajmë fjalime.

 

Së pari, duhet t’i japim fund karuselit të reformave. Arsimi ka nevojë për udhëheqës të zgjedhur për kompetencë dhe vazhdimësi, jo për besnikëri partiake. Një vizion dhjetëvjeçar duhet të udhëheqë politikën, formimin e mësuesve dhe kurrikulën—jo ciklin tjetër zgjedhor. Mësuesit, shumica gra, meritojnë stabilitet më shumë se sa kanë nevojë për slogane të reja.

 

Së dyti, duhet t’i bëjmë të dhënat publike dhe të kuptueshme. Prindërit duhet të dinë se si performon shkolla e tyre lokale, çfarë kualifikimesh kanë mësuesit dhe si përparojnë nxënësit me kalimin e kohës. Transparenca nuk ka të bëjë me fajësimin e mësuesve; ka të bëjë me detyrimin e të gjithëve ne për t’u përballur me realitetin, në vend që të mbështetemi te anekdotat dhe propaganda.

 

Së treti, ne kemi nevojë për zhvillim profesional që realisht ndryshon mësimdhënien. Kjo do të thotë trajnim praktik, mentorim, vëzhgim në klasë me feedback dhe mundësi që mësuesit të shohin praktikë të mirë, jo thjesht prezantime PowerPoint në salla hoteli. Kur investojmë në rritjen e mësuesve, i nderojmë ata më shumë se çdo buqetë.

 

Së katërti, duhet të rindërtojmë statusin e mësimdhënies—me para reale dhe karriera reale. Të rrisim pagat në një nivel që i mundëson një mësuesi të jetojë me dinjitet. Të krijojmë rrugë ku mësuesit e shkëlqyer mund të rriten pa lënë klasën. Të mbrojmë punësimin dhe ngritjen në detyrë nga ndërhyrjet politike. Nëse duam që të rinjtë tanë më të mirë të hyjnë në këtë profesion, ai duhet të duket si një zgjedhje serioze dhe e respektuar.

 

Së fundi, duhet të përballemi me hendekun urban-rural. Asnjë prind nuk duhet të ndiejë se dashuria për fshatin e tij do të thotë sakrifikimi i ardhmërisë së fëmijës së tij. Barazimi i burimeve, mbështetja e mësuesve në zonat e largëta dhe stabilizimi i stafit jashtë qyteteve të mëdha nuk është bamirësi; është drejtësi.

 

Një apel në prag të 7 dhe 8 Marsit

 

Ndërsa Dita e Mësuesit dhe Dita e Gruas afrohen, e gjej veten duke menduar më pak për lulet dhe më shumë për fytyrat: mësuesen e fizikës që më huazoi librat e saj kur shkolla nuk kishte; mësuesin e fshatit që ecte kilometra në dimër për të mbajtur klasën hapur; gruan e re që tashmë po diskuton nëse duhet të emigrojë sepse nuk mund të përballojë më të qëndrojë në punën që do.

 

Atyre u them: ju jeni të parë. Puna juaj nuk është e padukshme, edhe nëse sistemi ndonjëherë e trajton ashtu. Çdo fëmijë që mëson të mendojë pak më qartë falë jush është një fitore kundër gravitetit që po e tërheq këtë vend poshtë.

 

Krijuesve të politikave u them këtë: nëse vërtet doni të nderojmë mësuesit dhe gratë këtë javë, filloni duke ndryshuar mënyrën se si qeverisni profesionin e tyre. Ndaloni përdorimin e shkollave si instrumente klientelizmi. Ndaloni rishkrimin e kurrikulave për tituj në media. Filloni të dëgjoni njerëzit që kalojnë çdo ditë përballë një dërrase të zezë.

 

Dhe bashkëqytetarëve të mi: 7 dhe 8 Marsi nuk janë thjesht ditë për trëndafila dhe postime. Janë ditë për të pyetur veten nëse po u japim mësuesve tanë—shumica gra—respektin, mbrojtjen dhe mjetet që u nevojiten për të edukuar fëmijët tanë. Nëse vazhdojmë ta trajtojmë arsimin si një prioritet ceremonial dhe një mendim të mëvonshëm buxhetor, nuk duhet të habitemi kur të rinjtë tanë kërkojnë diku tjetër për të ardhmen e tyre.

 

Ligjet e fizikës janë të pamëshirshme: shkaku dhe pasoja janë gjithmonë të lidhura. Nëse neglizhojmë mësuesit, neglizhojmë vendin. Nëse i nënpaguajmë dhe i mbingarkojmë pikërisht ato gra që lavdërojmë në fjalime, ne gërryejmë të ardhmen tonë.

 

Ekuacioni është i thjeshtë dhe nuk mund ta mashtrojmë: **investoni në mësuesit—veçanërisht në gratë që mbajnë këtë sistem mbi supet e tyre—ose paguani çmimin për breza.**

S. Xhaferi

ABCCI Board Member

 

@2026 Copyright ABCCI